Oyunu Anlamak · 04
Çocuğun Oyununu İzlerken Neye Bakmalı?
Çocuğunuz halıya yayılmış oynuyor. Siz de bir köşeden izliyorsunuz ve aklınızda o soru: "Bu oyun bana bir şey mi anlatıyor?" Cevap çoğu zaman evettir — ama sandığınızdan farklı bir biçimde. Bu yazı, oyunu izlerken neye bakabileceğinizi ve hangi sonuçları çıkaramayacağınızı anlatan bir pusuladır.
Önce en önemli kural: tek sahne, hiçbir şeydir
Bir çocuğun bebeğini yere fırlatması, o gün kreşte yaşadığı bir hayal kırıklığının izini taşıyor olabilir; canı sıkıldığı için de olabilir; dün izlediği çizgi filmdeki bir sahnenin taklidi de. Tek bir oyun sahnesinden anlam çıkarmak, bir romanın rastgele açılmış tek cümlesinden kitabın konusunu tahmin etmeye benzer.
Uzmanların oyuna bakarken aradığı şey tek sahne değil, örüntüdür: haftalar içinde tekrar eden temalar, oyunun genel duygusal tonu ve bunların çocuğun günlük yaşamındaki hâliyle örtüşüp örtüşmediği.
Bakabileceğiniz beş alan
- Tema: Oyunlarda dönüp dolaşıp gelen bir konu var mı? Kavga, kurtarma, kaybolma, bakım verme, saklanma, düzen kurma... Temanın kendisi değil, ısrarı bilgi taşır.
- Duygusal ton: Çocuk oynarken çoğunlukla keyifli mi, gergin mi, donuk mu? Oyun bitince rahatlamış mı görünüyor, daha mı huzursuz?
- Rol dağılımı: Çocuk hangi rolleri kendine alıyor? Hep kurtarılan mı, hep yöneten mi, hep izleyen mi? Roller zamanla değişiyor mu?
- Sizin yeriniz: Sizi oyuna alıyor mu? Aldığında size hangi rolü veriyor? "Sen bebek ol, ben anne olacağım" da bir ifadedir, sizi hiç almaması da.
- Akış ve esneklik: Oyun ilerliyor, dönüşüyor, yeni fikirlere yer açıyor mu; yoksa aynı noktada kilitleniyor mu?
Gözlemlerinizi zihinsel bir "not defterine" yazın ama altına yorum yazmayın. "Bu hafta üç kez kaybolma-bulunma oyunu kurdu" bir gözlemdir; "ayrılık travması yaşıyor" ise bir yorumdur — ve o yorum ebeveynin işi değildir.
Çıkaramayacağınız sonuçlar
Bu bölüm, yazının en önemli bölümü olabilir. Oyun gözleminden şunlar çıkarılamaz:
- Tanı çıkarılamaz. Hiçbir oyun teması tek başına kaygı bozukluğuna, travmaya ya da başka bir güçlüğe işaret etmez.
- Suçlu çıkarılamaz. Oyundaki sert bir sahne, "evde bir şey mi yaptık?" sorusunun kanıtı değildir. Çocuklar dış dünyadan aldıkları her malzemeyi oyunda işler.
- Gelecek çıkarılamaz. Kötü karakteri seven çocuk saldırgan bir yetişkin olmaz; sessiz oynayan çocuk içe kapanık kalmaz.
Oyun size çocuğunuzun şu sıralar neyle meşgul olduğunu fısıldar; kim olduğunu ya da olacağını söylemez.
İzlerken nasıl davranmalı?
- Yönetmeyin. "Öyle değil, böyle oyna" düzeltmeleri, oyunun ifade değerini düşürür. Oyunun sahibi çocuktur.
- Sorgulamayın. "Bu canavar kim, baban mı?" gibi sorular çocuğu oyunundan çıkarır ve bir daha o kadar serbest oynamamasına yol açabilir.
- Eşlik edin. Davet edilirseniz verilen rolü oynayın; edilmezseniz sakin bir ilgiyle orada olun. "Yanındayım ve seni izlemek hoşuma gidiyor" mesajı, başlı başına düzenleyicidir.
- Betimleyin, yorumlamayın. "Arabalar çok hızlı gidiyor!" demek oyunu açar; "Sen kızgınsın galiba" demek çoğu zaman kapatır.
Ne zaman profesyonel görüş düşünülebilir?
Gözlemleriniz tek başına karar verdirmez; ama şu üçü bir aradaysa bir uzmana danışmak yararlı olabilir: oyun temalarındaki bir sertlik ya da sıkışma haftalarca sürüyorsa, çocuğun günlük yaşamında da (uyku, yemek, okul, arkadaşlık) belirgin bir zorlanma varsa ve durum yumuşamak yerine yoğunlaşıyorsa. Bu değerlendirmeyi bir web sitesi değil, çocuğunuzu tanıyan bir uzman yapar.
Sık merak edilenler
Çocuğumun oyununu gizlice izlemem doğru mu?
Gizlilik gerekmiyor; açık ve sakin bir ilgi en sağlıklısıdır. Çocuklar izlendiklerini çoğu zaman fark eder; önemli olan izleyen bakışın değerlendiren değil, merak eden bir bakış olmasıdır.
Oyununda beni hiç istemiyor, bu kötü bir işaret mi?
Tek başına hayır. Tek başına oyun, özerklik gelişiminin doğal bir parçasıdır ve birçok çocuk belirli dönemlerde yalnız oynamayı tercih eder. İzlenmeye değer olan, bunun ani bir değişim olup olmadığı ve başka alanlardaki geri çekilmeyle birleşip birleşmediğidir.
Gözlemlerimi bir uzmana nasıl aktarabilirim?
Yorumsuz betimlemeler en değerlisidir: ne oynadı, hangi sıklıkta, oyun sırasında ve sonrasında nasıl görünüyordu. Ebeveyn ön görüşmesi yazısında bu aktarımın nasıl yapıldığını anlattık.
İlgili bağlantılar
Oyunda sürekli kavgaTekrar eden oyunlarKötü karakter olmak isteyen çocukOyun odası ve materyaller
Çocuklar, ebeveynler ve ailelerle psikolojik danışmanlık deneyimi bulunan uzman psikolojik danışman.